WEBVTT

1
00:00:00.200 --> 00:00:05.800
Dzień dobry. Dzisiaj w Zdrowych Rozmowach wypycha gość szczególny. Ja przede wszystkim dziękuję, że pan generał przyjął zaproszenie,

2
00:00:06.580 --> 00:00:11.060
bo umówienie się jest rzeczywiście rzeczą trudną, ma pan wiele obowiązków i teraz może przedstawię.

3
00:00:11.220 --> 00:00:18.000
Generał, profesor, nie wiem, czy dyrektor, czy komendant Wojskowego Instytutu Medycznego, tak? Państwowego Instytutu Badawczego Grzegorz Gielerak.

4
00:00:18.100 --> 00:00:20.080
Bardzo dziękujemy za przyjęcie zaproszenia.

5
00:00:20.340 --> 00:00:23.780
Bardzo dziękuję za zaproszenie. Dzień dobry panie redaktorze. Dzień dobry państwu.

6
00:00:23.780 --> 00:00:30.580
Rzeczliwy uśmiech, za który dziękujemy, natomiast może zacznijmy trochę od spraw poważnych, nie unikniemy tej rozmowy,

7
00:00:31.360 --> 00:00:39.740
dlatego że no mamy tą wojnę za naszą granicą już trzy lata, tą ostatnią, natomiast w 2014 to nieszczęście w Ukrainie się zaczęło.

8
00:00:40.020 --> 00:00:44.420
Jednocześnie żyliśmy do tej pory w takim świecie według mnie pozornie bezpiecznym, tak?

9
00:00:44.480 --> 00:00:52.700
Bo gdzieś tam futuryści doszli do wniosku, że nastąpi koniec świata, myśmy się rozbroili, PO i różne takie przedmioty ze szkoły wynieśliśmy,

10
00:00:52.700 --> 00:00:59.220
schrony, które były przerobiliśmy na knajpy i to co mnie boli jako urodzonego łodzienina zlikwidowaliśmy Wojskową Akademię Medyczną.

11
00:00:59.720 --> 00:01:04.000
I teraz pytanie takie wprost na tyle, na ile może pan generał, nami widzom przede wszystkim powiedzieć,

12
00:01:04.080 --> 00:01:10.060
czy my jako kraj, jako Ochrona Zdrowia, Służba Zdrowia jesteśmy przygotowani do takich poważnych sytuacji kryzysowych,

13
00:01:10.200 --> 00:01:12.720
jakim jest wojna po prostu w najzwyczajniejszym świecie?

14
00:01:13.960 --> 00:01:18.760
Wszystko zależy od skali zdarzenia i kryzysu, z jakim będziemy mieli do czynienia.

15
00:01:18.760 --> 00:01:26.260
Zwrócę uwagę, że system Ochrony Zdrowia, jeżeli traktując go jako, bo tak należy zawsze patrzeć jako jeden system,

16
00:01:26.640 --> 00:01:30.180
nie dzielimy system Ochrony Zdrowia na wojskowy i cywilny.

17
00:01:30.540 --> 00:01:34.780
Mamy oczywiście różne zadania, ale trzeba traktować to jako całość,

18
00:01:34.860 --> 00:01:39.220
dlatego że w sytuacji każdego kryzysu, co choćby pokazała ostatnio pandemia,

19
00:01:39.980 --> 00:01:45.300
system działa jako jedna pięść, musi się z każdym kryzysem zmierzyć.

20
00:01:45.300 --> 00:01:53.440
Jeżeli spojrzymy na poszczególne zdolności, kompetencje, możliwości, jakie dysponuje system Ochrony Zdrowia,

21
00:01:53.580 --> 00:01:59.060
to można powiedzieć, że ratownictwo medyczne mamy, lotnicze, pogotowie ratunkowe mamy.

22
00:01:59.840 --> 00:02:10.020
Jakieś zespoły reagowania kryzysowego, różnego rodzaju zespoły, przeciwdziałania skutkom zagrożeń CBRN mamy.

23
00:02:10.020 --> 00:02:18.600
Także gdyby doszło do zdarzenia jednostkowego, na pewno tymi siłami, środkami, jakimi dysponuje dziś system Ochrony Zdrowia,

24
00:02:18.700 --> 00:02:22.340
jesteśmy w stanie stawić czoła temu zagrożeniu.

25
00:02:22.720 --> 00:02:30.020
Natomiast jeżeli rozmawiamy o zagrożeniu w rodzaju pełnoskalowego, konfliktu zbrojnego w takim wymiarze,

26
00:02:30.020 --> 00:02:42.320
czy nawet zbliżonym do tego, co ma dziś na Ukrainie miejsce, no to tutaj na pewno muszę być bardziej ostrożny w tych prognozach

27
00:02:42.320 --> 00:02:47.020
i powiedzieć, w tym zakresie mamy sporą lekcję jeszcze do odrobinia.

28
00:02:47.900 --> 00:02:50.100
Ja zadaję pytania trudne bardzo.

29
00:02:50.540 --> 00:02:58.040
Pan generalnie odpowiada za system Ochrony Zdrowia, za budżet i pan generalny decyduje, ale jakie mamy priorytety w tym zakresie?

30
00:02:58.040 --> 00:03:02.940
Bo to, co się dzieje na Ukrainie, to z jednej strony jest taki smutek, nieszczęście tej wolnej,

31
00:03:02.980 --> 00:03:08.620
z drugiej strony ja też widzę, jak profesjonaliści podziwiają choćby, że energetyka tam cały czas działa i działa Ochrona Zdrowia.

32
00:03:08.740 --> 00:03:11.480
Jaka by ona nie była, to wszystko funkcjonuje.

33
00:03:11.580 --> 00:03:15.520
Gdyby pan generał mógł stawić jakieś takie priorytety, to czego bym powiedział zacząć?

34
00:03:15.560 --> 00:03:20.700
Od odbudowy szkolnictwa, zbierania zapasów, kształcenia lekarzy? Nie mam pojęcia w ogóle.

35
00:03:21.060 --> 00:03:25.780
Od tego, co jest najważniejsze do tego, żeby przetrwać w pierwszych minutach i godzinach.

36
00:03:25.780 --> 00:03:29.820
Czyli pierwsze, musisz mieć gdzieś się schronić.

37
00:03:30.220 --> 00:03:33.260
No właśnie, czyli infrastruktura odpowiednia.

38
00:03:33.380 --> 00:03:36.050
Dwa, musisz dysponować odpowiednimi zapasami.

39
00:03:37.020 --> 00:03:39.100
Zapasami leków, materiałów medycznych.

40
00:03:40.260 --> 00:03:47.040
Trzy, musisz oczywiście mieć zaplecze w postaci wyszkolonego, przygotowanego do udzielania pomocy.

41
00:03:47.880 --> 00:03:52.200
W tych specyficznych warunkach, bo powiedzmy one nie są standardowe,

42
00:03:53.140 --> 00:03:55.080
personel medyczny, a zatem szkoleni.

43
00:03:55.400 --> 00:04:01.680
Kwestia różnego rodzaju logistyki, łańcuchów dostaw, systemów ewakuacji medycznej.

44
00:04:01.900 --> 00:04:05.580
Tutaj też raz, dysponowanie zdolnościami.

45
00:04:05.740 --> 00:04:17.480
Dwa, podział kompetencji, bo inaczej będzie działać system ewakuacji w bliskiej styczności z miejscem konfliktu,

46
00:04:17.480 --> 00:04:25.460
a inaczej te ramiona jego wydłużone, tam gdzie będzie miała miejsce ewakuacja do odległych szpitali na dalsze etapy leczenia.

47
00:04:26.160 --> 00:04:31.840
A zatem tych obszarów, które decydują tak naprawdę o bezpieczeństwie medycznym jest sporo.

48
00:04:33.960 --> 00:04:42.820
I choćby tych kilka, które wymieniłem pokazują, że to nie jest sfera czy obszar, który wyłącznie zależy od tego,

49
00:04:42.820 --> 00:04:49.920
że podejmiemy dziś decyzję o tym, że wylejemy tony betonu po to, aby zbudować schrony,

50
00:04:50.620 --> 00:04:59.820
ale to jest szereg decyzji gospodarczych, politycznych często, które gwarantują państwu, społeczeństwu

51
00:04:59.820 --> 00:05:09.840
szeroko rozumiane bezpieczeństwo, czy choćby wymienię kwestię bezpieczeństwa lekowego i związanego z tym łańcucha dostaw.

52
00:05:09.840 --> 00:05:18.800
Zwrócę uwagę, że Polska, czy suwerenność Polski, suwerenność lekowa tak zwana, to jest jedynie 32%.

53
00:05:18.800 --> 00:05:25.560
Czyli tylko w jednej trzeciej jesteśmy w stanie zabezpieczyć naszemu społeczeństwu leki w tym obszarze,

54
00:05:25.660 --> 00:05:32.180
którego to społeczeństwo i w tych zakresach, które to społeczeństwo na dzień dzisiejszy potrzebuje.

55
00:05:33.220 --> 00:05:35.400
I to są prawdziwe, realne wyzwania.

56
00:05:36.620 --> 00:05:42.220
Zatem powinno być jakieś 100 okrągłych, żeby się porozumieć i zacząć działać jakiś sztab kryzysowy,

57
00:05:42.280 --> 00:05:45.380
bo ja nie widzę szczerze powiem w tej przestrzeni takich konkretnych działań.

58
00:05:46.480 --> 00:05:50.060
Jestem trochę w takim wieku, że mogę jeszcze przydział mobilizacyjny dostać na przykład.

59
00:05:50.640 --> 00:05:51.900
Nie domagam się, ale nie dostałem.

60
00:05:51.980 --> 00:05:55.480
Skończyłem studia, które pamiętam jeszcze, myśmy rozwijali szpitale polowe.

61
00:05:55.600 --> 00:05:58.980
Przepraszam, że chwilę o sobie mówię, w tej chwili wiem, jak to kształcenie wygląda.

62
00:05:59.340 --> 00:06:05.140
I poza taką dyskusją z jednej strony alarmistyczną, chociaż ja odbieram to jako dyskusję pokazującą zagrożenia,

63
00:06:05.140 --> 00:06:08.020
a z drugiej strony taką moim zdaniem przesadnie uspokajającą.

64
00:06:08.140 --> 00:06:14.040
To tak naprawdę głos pana generała, bo czytaliśmy te publikacje, to jest jedyny taki głos, który wzywa do działania.

65
00:06:14.440 --> 00:06:17.340
Co się powinno wydać, żebyśmy ponad podziałami zrobili coś takiego?

66
00:06:17.620 --> 00:06:20.140
Nie do końca to widzę po prostu, szczerze mówiąc.

67
00:06:20.860 --> 00:06:28.300
Myślę, że chyba musi zapaść taka wysoko, bo to jest wysoki poziom decydencki.

68
00:06:28.440 --> 00:06:32.040
Decyzja o tym, że to jest zagadnienie również ważne.

69
00:06:32.900 --> 00:06:37.620
Na pewno warto podkreślić, że coś jednak w tej materii się dzieje.

70
00:06:38.540 --> 00:06:44.100
Może nie mówi się o tym szeroko w mediach i też bardzo dobrze, a wspomnę o projekcie Tarcza Wschód.

71
00:06:44.680 --> 00:06:48.120
Nie muszę nikogo tu przekonywać, że ten projekt to nie są tylko umocnienia,

72
00:06:48.760 --> 00:06:57.020
ale to jest właśnie m.in. szereg działań nieorganizacyjnych związanych z przygotowaniem szeroko rozumianego systemu ochrony zdrowia

73
00:06:57.020 --> 00:07:01.540
w tym rejonie, którego Tarcza Wschód dotyczy.

74
00:07:01.540 --> 00:07:08.900
A zatem ten wycinek na pewno za niego odpowiada w dużej mierze Ministerstwo Obrony Narodowej.

75
00:07:09.740 --> 00:07:12.580
Jest dzisiaj bardzo mocno eksplorowany.

76
00:07:13.440 --> 00:07:23.220
Jest poddawany szeregom analiz takich, które docelowo mają doprowadzić do powstania w pełni funkcjonalnego systemu.

77
00:07:23.220 --> 00:07:31.360
Ale to jest tylko jeszcze raz podkreślamy wycinek, bo Tarcza Wschód nie odpowiada co zrozumiałe za kwestie dotyczące bezpieczeństwa lekowego.

78
00:07:31.840 --> 00:07:42.140
Nie odpowiada za kwestie dotyczące organizacji leczenia etapowego, czyli już w odległych rejonach Polski.

79
00:07:42.760 --> 00:07:48.420
To jest kwestia bezpieczeństwa energetycznego, żywnościowego, gospodarczego.

80
00:07:48.420 --> 00:07:58.720
To jest szereg aspektów, które na pewno wymagają czegoś, co my określamy terminem porozumienia ponadresortowego.

81
00:07:59.440 --> 00:08:08.440
I to jest dzisiaj najważniejsze wydaje mi się, że wiele resortów musi wyjść z tych swoich przysłowiowych silosów,

82
00:08:08.440 --> 00:08:15.760
po to, aby spojrzeć na te zagadnienia szeroko, określić co znajduje się w zakresie moich kompetencji,

83
00:08:15.760 --> 00:08:25.180
jakimi zasobami dysponuję i mogę się podzielić na okoliczności tych potrzeb, które zostały przez osoby odpowiedzialne za zarządzanie kryzysowe

84
00:08:25.180 --> 00:08:33.230
wyartykułowane na etapie planowania działań obronnych.

85
00:08:33.570 --> 00:08:40.010
Panie Profesorze, Panie Generale, jeśli chodzi o to bezpieczeństwo lekowe, no bo mówił Pan o 30% zabezpieczenia.

86
00:08:40.429 --> 00:08:44.290
Obaj też wiemy, że to te 30% to jest, mówiąc brzydko, takie w totalu aumas.

87
00:08:44.390 --> 00:08:47.950
Natomiast są grupy terapeutyczne, w których leków po prostu nie produkujemy.

88
00:08:48.810 --> 00:08:52.010
Co się musiałoby wydarzyć, żebyśmy to bezpieczeństwo zabezpieczyli?

89
00:08:52.610 --> 00:08:58.130
Musimy produkcję wznowić, zdanie być na siebie, no bo z jednej strony jesteśmy w jakiejś tam strukturze unijnej,

90
00:08:58.610 --> 00:09:01.690
z drugiej strony mniej więcej 35-7 milionowym krajem jesteśmy.

91
00:09:01.850 --> 00:09:05.010
W związku z tym może warto produkcję przywrócić tutaj, być bezpiecznym.

92
00:09:06.250 --> 00:09:10.530
Zwrócę uwagę tutaj na dwie rzeczy. Kiedy się pojawił temat bezpieczeństwa lekowego?

93
00:09:10.690 --> 00:09:15.050
On się pojawił oczywiście w odpowiedzi na pandemię COVID-19.

94
00:09:15.050 --> 00:09:15.850
Tak, jak i zaprawka.

95
00:09:16.070 --> 00:09:21.630
Natomiast tak naprawdę też przypomnę, że krótko, kilka miesięcy przed wybuchem pandemii COVID-19

96
00:09:21.630 --> 00:09:26.050
mieliśmy do czynienia z kryzysową sytuacją w całej Europie, kiedy nagle okazało się,

97
00:09:26.230 --> 00:09:32.550
że substancje aktywne, cząstki aktywne, czyli te, które są podstawą do produkcji leków,

98
00:09:32.550 --> 00:09:38.510
zwłaszcza dotyczyło to grup leków w leczeniu nadciśnienia tętniczego i cukrzycy,

99
00:09:38.870 --> 00:09:47.590
nagle w Europie są niedostępne, dlatego, że Chińczycy, przypomnę Europa łącznie w 60%

100
00:09:47.590 --> 00:09:53.770
jest uzależniona od Chin oraz Indii, to jest odpowiednio 40-20%,

101
00:09:53.770 --> 00:09:55.550
jest uzależniona od dostaw.

102
00:09:55.550 --> 00:10:03.630
Chińczycy postanowili w tym czasie i w tym samym czasie poddać remontom trzy fabryki u siebie.

103
00:10:03.810 --> 00:10:11.310
To spowodowało, to był taki test, który pokazał Europie, że może globalne łańcuchy dostaw

104
00:10:11.310 --> 00:10:18.710
są wydajne z punktu widzenia gospodarki globalnej i efektywnego zarządzania kosztami,

105
00:10:18.830 --> 00:10:23.050
natomiast z punktu widzenia bezpieczeństwa, no jednak się nie sprawdzają.

106
00:10:23.050 --> 00:10:29.250
W odpowiedzi na pandemię, która ujawniła oczywiście w zależności od etapu pandemii

107
00:10:29.570 --> 00:10:33.890
ujawniła braki w poszczególnych asortymentach lekowych,

108
00:10:34.430 --> 00:10:39.930
powstało szereg inicjatyw na poziomie Unii Europejskiej, których zadaniem generalnie jest

109
00:10:39.930 --> 00:10:48.090
raz odtworzenie zdolności produkcyjnych, dwa tworzenie magazynów leków,

110
00:10:48.310 --> 00:10:52.290
które mają zabezpieczać ich odpowiednią ilość na czas kryzysu

111
00:10:52.290 --> 00:11:01.410
no i trzy stworzenie łańcuchów dostaw czy transportu, przerzutu tych leków do miejsc,

112
00:11:01.590 --> 00:11:03.970
tam gdzie będą one potrzebne.

113
00:11:04.610 --> 00:11:08.090
A zatem można powiedzieć, że kraje stowarzyszone w Unii Europejskiej

114
00:11:08.090 --> 00:11:13.370
mają szansę z jednej strony korzystać z tych zdolności,

115
00:11:13.970 --> 00:11:18.530
ale też mają szansę być głównymi liderami w tym,

116
00:11:18.530 --> 00:11:26.650
ażeby uczestniczyć choćby w decyzjach dotyczących odtworzenia zdolności produkcji leków

117
00:11:26.650 --> 00:11:28.650
tu na terenie Europy.

118
00:11:29.750 --> 00:11:32.230
Czy Polska w pełni ten mechanizm wykorzystuje?

119
00:11:32.390 --> 00:11:39.070
Uważam, że jako kraj korzystający tak, natomiast jako kraj,

120
00:11:39.190 --> 00:11:44.310
który aktywnie włączył się w ten projekt, uważam, że stać nas na znacznie więcej.

121
00:11:44.310 --> 00:11:49.390
Na szczęście i to też jest drugi punkt, na który chciałbym zwrócić uwagę,

122
00:11:49.550 --> 00:11:54.670
dysponujemy, zachowaliśmy, bo mieliśmy przed 1989 rokiem

123
00:11:54.670 --> 00:11:57.750
dość dobrze rozwinięty przemysł farmaceutyczny.

124
00:11:58.290 --> 00:12:00.070
Część tego przemysłu zachowaliśmy.

125
00:12:01.090 --> 00:12:04.530
Te spółki państwowe w większości się sprywatyzowały.

126
00:12:04.630 --> 00:12:09.230
Rynek generalnie farmaceutyczny jest zdominowany przez kapitał prywatny w Polsce,

127
00:12:09.230 --> 00:12:14.930
ale na przestrzeni ostatnich kilkunastu, dziesięciu lat trzeba powiedzieć,

128
00:12:15.150 --> 00:12:18.330
że jednak cały czas ten rynek rośnie.

129
00:12:19.170 --> 00:12:24.770
I to zarówno pod kątem udziału w produkcie krajowym drutu,

130
00:12:24.890 --> 00:12:29.210
ale też biorąc pod uwagę ilość środków przeznaczonych na badania i rozwój,

131
00:12:29.310 --> 00:12:32.390
czy kapitalizację tego rynku.

132
00:12:33.130 --> 00:12:36.190
Czyli tutaj regresu nie mamy, ale na pewno warto jest,

133
00:12:36.190 --> 00:12:41.010
aby znowu pobudzić ten rynek do tego, aby rósł on szybciej.

134
00:12:41.630 --> 00:12:42.610
Pytanie, jak to robić?

135
00:12:43.470 --> 00:12:45.730
Wzorców jest w Europie cała masa.

136
00:12:46.550 --> 00:12:50.750
Odwołam się tylko do tego, jak robią to choćby liderzy,

137
00:12:51.010 --> 00:12:53.710
czyli na pewno Niemcy, Francuzi, czy na przykład Włosi.

138
00:12:55.090 --> 00:13:03.450
A zatem preferencyjne kredyty, wspieranie, współpracy z jednostkami naukowymi,

139
00:13:03.450 --> 00:13:10.530
badawczymi tak, aby z jednej strony wspierać tworzenie nowych cząsteczek,

140
00:13:10.670 --> 00:13:17.450
ale z drugiej strony też przygotowywać kadry do tego, aby one zasilały ten przemysł.

141
00:13:18.050 --> 00:13:21.590
Warto to robić, dlatego że, przypomnę, przemysł farmaceutyczny w tym obszarze

142
00:13:21.590 --> 00:13:23.490
to są de facto nowe technologie.

143
00:13:23.610 --> 00:13:29.710
Nowe technologie w perspektywie najbliższej dekady na pewno będą decydować o tym,

144
00:13:29.850 --> 00:13:32.190
jak państwa całe będą się rozwijać.

145
00:13:32.190 --> 00:13:36.230
A zatem ta jest inwestycja, która dotyczy nie tylko rynku farmaceutycznego,

146
00:13:36.270 --> 00:13:43.170
ale również wielu obszarów państwa, z którymi ten rynek jest, mówiąc kolokwialnie, polinkowany.

147
00:13:43.270 --> 00:13:44.930
Motor gospodarczy może z tego wyjść.

148
00:13:45.270 --> 00:13:47.030
Zdecydowanie ten kierunek.

149
00:13:47.170 --> 00:13:52.830
A zatem, czyli to są obszary, które na pewno możemy zmodyfikować, poprawić

150
00:13:52.830 --> 00:13:55.610
i kierunki w jakie możemy to zrobić.

151
00:13:56.370 --> 00:14:00.290
Oczywiście pozostaje otwartym pytanie i ja wiem, że przez ostatnie lata

152
00:14:00.290 --> 00:14:05.690
to było tak naprawdę ością niezgody w relacjach tych grup,

153
00:14:06.050 --> 00:14:08.330
które reprezentowały polski przemysł farmaceutyczny,

154
00:14:08.990 --> 00:14:12.250
choćby w rozmowach z Ministerstwem Zdrowia.

155
00:14:12.370 --> 00:14:13.730
To jest kwestia kosztów.

156
00:14:14.470 --> 00:14:20.470
No bo Ministerstwo Zdrowia, z jednej strony reprezentując budżet państwa,

157
00:14:20.650 --> 00:14:27.610
ale też pośrednio interesy pacjentów, wychodzi z założenia poniekąd słusznego,

158
00:14:27.610 --> 00:14:31.850
że jest zainteresowany pozyskiwaniem produktu możliwie najniższym kosztem.

159
00:14:32.470 --> 00:14:36.430
Na pewno Europa, co jest zrozumiałe, nie jest w stanie konkurować cenowo

160
00:14:36.430 --> 00:14:37.850
czy z Indiami, czy z Chinami.

161
00:14:38.590 --> 00:14:43.090
A zatem znowu wchodzimy w obszar, w którym musimy sobie odpowiedzieć na pytanie.

162
00:14:43.250 --> 00:14:44.490
Co jest dla nas ważniejsze?

163
00:14:44.570 --> 00:14:45.710
Czy ważniejsza jest cena?

164
00:14:46.510 --> 00:14:50.050
Czy ważniejsze jest jednak, aby pewien wolumen leków,

165
00:14:50.170 --> 00:14:55.350
albo przynajmniej produkcji tych leków, był wyjęty z tej konkurencji cenowej

166
00:14:55.350 --> 00:15:00.090
i państwo godzi się na to, aby dofinansowywać tę produkcję po to,

167
00:15:00.190 --> 00:15:03.230
aby mieć ją tu na miejscu, na okoliczność kryzysu.

168
00:15:03.330 --> 00:15:07.450
To są decyzje, które również są przed nami i uważam, że ten czas,

169
00:15:07.810 --> 00:15:12.590
dzisiejszy czas, między innymi związany z wojną na Ukrainie

170
00:15:12.590 --> 00:15:16.190
i generalnie z tą sytuacją geopolityczną, w jakiej funkcjonujemy,

171
00:15:16.350 --> 00:15:22.170
jest świetną okazją do tego, aby tak decydenci, jak również społeczeństwo,

172
00:15:22.170 --> 00:15:30.130
które dokonuje wyborów, aby wykorzystało ten czas do dokonania tej głębokiej zmiany,

173
00:15:30.210 --> 00:15:30.750
która jest przed nami.

174
00:15:30.870 --> 00:15:34.630
Oby rządzącym starczyło odwagi i decyzyjności, to mój apel.

175
00:15:35.110 --> 00:15:36.150
Druga rzecz, myślę o kadrach.

176
00:15:36.230 --> 00:15:39.430
Są takie pomysły, żeby przywrócić Wojskową Akademię Medyczną,

177
00:15:39.550 --> 00:15:44.910
która chyba 45 lat funkcjonowała, w 2002 roku została zlikwidowana.

178
00:15:46.110 --> 00:15:50.170
Pan uważa, że to jest dobry pomysł, że nie da się kształcić lekarzy na cywilnych kierunkach?

179
00:15:50.170 --> 00:15:51.790
Nie wiem, tak się zastanawiam.

180
00:15:51.890 --> 00:15:54.130
Tam jakaś była medycyna pola walki, nie mnie to oceniać.

181
00:15:54.450 --> 00:15:57.170
Jak możemy tych lekarzy wojskowych pozyskać, wykształcić?

182
00:15:57.650 --> 00:16:00.170
Temat jest bardzo trudny i złożony.

183
00:16:00.670 --> 00:16:04.170
Z jednej strony mówię to jako absolwent Wojskowej Akademii Medycznej,

184
00:16:05.050 --> 00:16:08.870
z czego jestem dumny i mogę powiedzieć, że bardzo źle się stało,

185
00:16:08.950 --> 00:16:14.950
że ona została rozwiązana i co do tego dzisiaj nie mamy najmniejszych wątpliwości.

186
00:16:14.950 --> 00:16:21.870
Nawet ludzie, którzy pośrednio w dużym stopniu byłem świadkiem takich sytuacji,

187
00:16:22.010 --> 00:16:25.930
przyłożyli swoją rękę do rozwiązania uczelni kilka lat po tym,

188
00:16:26.030 --> 00:16:29.030
jak szybko okazało się, jak negatywne skutki są tej decyzji,

189
00:16:29.710 --> 00:16:32.150
w mojej obecności, nie tylko w mojej obecności,

190
00:16:33.090 --> 00:16:37.230
właśnie bardzo negatywnie wypowiadali się na temat tych decyzji,

191
00:16:37.630 --> 00:16:40.930
które właśnie zaważyły na takim losie uczelni.

192
00:16:40.930 --> 00:16:45.930
Także, jak się okazuje, krótki czas, kilka lat po rozwiązaniu uczelni,

193
00:16:46.910 --> 00:16:50.150
nawet tak jak wspomniałem, osoby, które za to były odpowiedzialne,

194
00:16:50.610 --> 00:16:56.350
tę winę to odziąć z siebie szybko zmyły i rozglądały się, jak rozumiem, dookoła,

195
00:16:56.430 --> 00:16:57.310
kto jest za to odpowiedzialny.

196
00:16:58.070 --> 00:17:00.030
No dobrze, dzisiaj mamy nową rzeczywistość.

197
00:17:00.450 --> 00:17:04.690
Minęło od rozwiązania, tak jak słusznie Pan zauważył, 23 lata już.

198
00:17:06.710 --> 00:17:10.060
Przy dzisiejszym czasie, można powiedzieć, to jest raptem jedno pokolenie.

199
00:17:10.819 --> 00:17:13.339
No ale przy dzisiejszej dynamikce rzeczywistości,

200
00:17:14.020 --> 00:17:19.020
to jakbyśmy przełożyli to na 2-3 pokolenia wstecz, to jest cała epoka.

201
00:17:19.880 --> 00:17:23.640
I musimy sobie odpowiedzieć na pytanie, dobrze, co biorąc pod uwagę,

202
00:17:23.800 --> 00:17:26.160
znowu wróćcy do tych zagrożeń geopolitycznych,

203
00:17:27.079 --> 00:17:30.180
do faktu tego, że jesteśmy dziś w Sojuszu Północnoatlantyckim,

204
00:17:31.060 --> 00:17:33.160
co jest bardzo istotne z punktu widzenia tego,

205
00:17:33.920 --> 00:17:38.700
w jaki sposób konstruujemy swój system wojskowej służby zdrowia,

206
00:17:38.700 --> 00:17:44.100
dlatego, że on musi się wpinać, sprawnie wpinać w struktury sojuszu,

207
00:17:44.740 --> 00:17:51.100
co tak naprawdę jest dla sił zbrojnych, dla bezpieczeństwa państwa,

208
00:17:51.320 --> 00:17:53.320
dla systemu ochrony zdrowia, co jest najlepsze.

209
00:17:54.500 --> 00:17:58.480
I tak jak z jednej strony dusza mówi i serce podpowiada,

210
00:17:58.640 --> 00:18:02.380
że no oczywiście Wam tak, ale z drugiej strony,

211
00:18:02.660 --> 00:18:06.840
jeśli patrzę na te rozwiązania, które w ostatnich latach,

212
00:18:06.840 --> 00:18:12.400
kilkunastu maksymalnie latach zostały przeprowadzone i przetestowane,

213
00:18:12.860 --> 00:18:17.780
czyli nie mówię o rzeczach takich, które ktoś zrobił i nie wiadomo,

214
00:18:18.000 --> 00:18:21.860
jaki to ma efekt i one zostały przetestowane, zwalidowane,

215
00:18:22.140 --> 00:18:24.840
ocenione publicznie, wyniki są dostępne,

216
00:18:25.940 --> 00:18:29.300
tak, żeby można było obiektywnie ocenić jej skutek,

217
00:18:29.440 --> 00:18:33.600
no to wszystko wskazuje na to, że zdecydowanie bardziej preferowanym,

218
00:18:33.600 --> 00:18:37.340
mówimy tutaj, jeszcze raz podkreślę o systemie zachodnioeuropejskim,

219
00:18:37.960 --> 00:18:42.680
modelem organizacji systemu kształcenia lekarzy,

220
00:18:42.740 --> 00:18:46.240
czy szeroko rozumianego personelu medycznego na potrzeby sił zbrojnych,

221
00:18:46.300 --> 00:18:51.900
bo w różnym stopniu dotyczy to, zwrócę uwagę, pielęgniarek i ratowników medycznych,

222
00:18:52.020 --> 00:18:55.000
których rola w systemie od kilku lat bardzo rośnie.

223
00:18:55.840 --> 00:18:59.800
To wszystko wskazuje na to, że znacznie bardziej preferowanym modelem

224
00:18:59.800 --> 00:19:03.760
jest ten, który opiera się na kształceniu na najlepszych,

225
00:19:03.800 --> 00:19:07.720
podkreślam, najlepszych wiodących wydziałach medycznych kraju,

226
00:19:07.880 --> 00:19:12.900
ale w ścisłej zależności z Wojskową Służbą Zdrowia,

227
00:19:13.000 --> 00:19:17.660
a konkretnie z wiodącymi podmiotami leczniczymi Wojskowej Służby Zdrowia,

228
00:19:17.760 --> 00:19:20.980
czyli szpitalami klinicznymi, instytutami badawczymi,

229
00:19:21.040 --> 00:19:22.480
tak jak Wojskowy Instytut Medyczny.

230
00:19:23.200 --> 00:19:27.800
To jest kierunek, który dzisiaj wydaje się być najbardziej preferowanym.

231
00:19:27.800 --> 00:19:32.740
On ma o tyle, jest o tyle istotny, że z jednej strony pozwala,

232
00:19:33.300 --> 00:19:35.860
to jest bardzo istotne biorąc pod uwagę dzisiejsze realia,

233
00:19:36.400 --> 00:19:38.680
osiągnąć wyniki, których oczekujemy,

234
00:19:39.320 --> 00:19:43.620
czyli zdolność do kształcenia ludzi na tym poziomie,

235
00:19:43.800 --> 00:19:47.200
którym siły zbrojne, nowoczesne siły zbrojne są zainteresowane

236
00:19:47.200 --> 00:19:49.120
w możliwie najkrótszym czasie.

237
00:19:49.300 --> 00:19:52.280
Ja szacuję, że w przeciągu pięciu, siedmiu lat

238
00:19:53.090 --> 00:19:59.640
jesteśmy w stanie stworzyć, jeśli nie najlepszy to wydział medyczny,

239
00:19:59.780 --> 00:20:01.860
który będzie liderem w Polsce na pewno.

240
00:20:02.180 --> 00:20:02.640
Daj Boże.

241
00:20:03.740 --> 00:20:10.380
Ale z drugiej strony też wchodząc w alias z wiodącymi polskimi uczelniami

242
00:20:10.380 --> 00:20:16.280
siły zbrojne zyskują również ten know-how, potężny kapitał intelektualny,

243
00:20:16.760 --> 00:20:18.300
w zasadzie nie inwestując.

244
00:20:19.200 --> 00:20:22.420
Jeżeli dziś zwrócimy uwagę na to, a tak jest,

245
00:20:24.480 --> 00:20:29.120
sztuczna inteligencja, nowoczesne technologie są tymi rozwiązaniami,

246
00:20:29.320 --> 00:20:32.980
które tak na polu walki, jak i w medycynie codziennej, cywilnej

247
00:20:33.980 --> 00:20:37.440
determinują w coraz większym stopniu efektywność, skuteczność,

248
00:20:37.680 --> 00:20:43.680
koszty funkcjonowania systemu, tak alias z uczelniami, które są,

249
00:20:43.780 --> 00:20:46.480
a mamy takie, które są liderami nie tylko w Polsce,

250
00:20:46.480 --> 00:20:47.880
ale w Europie, czy na świecie.

251
00:20:47.980 --> 00:20:52.220
W tym zakresie wydaje się być z punktu widzenia interesów sił zbrojnych

252
00:20:53.000 --> 00:20:54.880
rozwiązaniem zdecydowanie preferowanym.

253
00:20:54.900 --> 00:20:58.960
To powiedzmy jeszcze może, to jakby to wyglądało, że w puli absolwentów,

254
00:20:59.000 --> 00:21:03.520
na przykład 80 w danym roku byłoby 20, którzy kończą taki wydział medyczny

255
00:21:03.520 --> 00:21:08.100
i oni są wtedy co, powołowani do wojska, czy jak to technicznie?

256
00:21:08.180 --> 00:21:13.640
Nie, to funkcjonowałoby w taki sposób, jak funkcjonuje choćby dzisiaj,

257
00:21:13.640 --> 00:21:18.080
czyli od początku są to ludzie, którzy są żołnierzami.

258
00:21:18.760 --> 00:21:25.500
Dzisiaj przypomnę te osoby, które studiują na wydziale wojskowo-medycznym

259
00:21:25.500 --> 00:21:27.280
Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

260
00:21:27.940 --> 00:21:32.640
Od pierwszego dnia swoich studiów, nawet wcześniej, są powoływani

261
00:21:33.180 --> 00:21:39.520
do służby wojskowej, są żołnierzami i są studentami jednocześnie

262
00:21:39.520 --> 00:21:41.580
Akademii Wojsk Lądowych we Wrocławiu.

263
00:21:43.060 --> 00:21:48.560
I mając tę afiliację Akademii Wojsk Lądowych, uczelni, które następnie,

264
00:21:48.680 --> 00:21:52.440
w której zdobywają, osiągają, uzyskują patent oficerski,

265
00:21:52.520 --> 00:21:58.800
jednocześnie kształcą się medycznie na wspomnianych, tak jak tutaj,

266
00:21:58.900 --> 00:22:02.680
wydziale medycznym w Łodzi, ale w tym wypadku byłoby to 2-3 wydziały.

267
00:22:02.700 --> 00:22:03.760
Czyli poszerzenie tego programu.

268
00:22:04.260 --> 00:22:05.700
Tak jest, poszerzenie tego rozwiązania.

269
00:22:05.720 --> 00:22:08.480
O dobre uczelnie i to pan generał nie powiedział aż tak wyraźnie,

270
00:22:08.480 --> 00:22:10.880
ja powiem naprawdę o dobre uczelnie, bo wydziałów lekarskich

271
00:22:10.880 --> 00:22:14.000
tam się rozmnożyło teraz jakaś potworna ilość, a to ma być jakość kształcenia.

272
00:22:14.000 --> 00:22:17.840
Zdecydowanie ja uważam, że siły zbrojne, nowoczesne siły zbrojne

273
00:22:17.840 --> 00:22:23.340
muszą inwestować w najlepsze rozwiązania, tylko takie rzeczy nas stać.

274
00:22:23.640 --> 00:22:25.460
Tym bardziej, że zwrócę uwagę na jedną rzecz.

275
00:22:26.200 --> 00:22:28.920
Wchodzimy w długotrwały niż demograficzny.

276
00:22:29.820 --> 00:22:36.340
Miejmy świadomość tego, że dzisiejsi ludzie, ci, którzy będą spełniać też

277
00:22:37.000 --> 00:22:41.080
intelektualne, mentalne standardy do tego, aby być studentem medycyny,

278
00:22:41.680 --> 00:22:48.560
będą oczywiście kierować się tym, przy wyborze uczelni, na której będą studiować,

279
00:22:48.660 --> 00:22:51.520
kierować się tym, jaka marka stoi za tą uczelnią.

280
00:22:51.780 --> 00:22:58.320
Na pewno marka Uniwersytetu o uznanej renomie będzie ważyć dla nich

281
00:22:58.320 --> 00:23:06.760
i znaczyć więcej niż świadomość tego, że mają szansę uzyskać dyplom uczelni,

282
00:23:06.900 --> 00:23:12.540
która co dopiero powstała, która tak naprawdę swoje zdolności,

283
00:23:12.720 --> 00:23:15.140
swój potencjał dydaktyczny buduje.

284
00:23:16.360 --> 00:23:22.260
Świetny przykład jest, jak duża jest to droga, jak długa jest to droga

285
00:23:22.260 --> 00:23:25.440
do tego, aby takie zdolności osiągnąć.

286
00:23:25.440 --> 00:23:28.920
To jest wyjątek z historii Wojskowej Akademii Medycznej.

287
00:23:29.540 --> 00:23:33.760
Wspomniał Pan, że powstała ona właśnie dokładnie w 1958 roku.

288
00:23:34.500 --> 00:23:39.200
Jeśli sięgniemy do anałów historii uczelni, to ja znalazłem taki zapis,

289
00:23:39.340 --> 00:23:45.320
jedno zdanie, że uczelnia zdobyła, czy osiągnęła samodzielność dydaktyczną

290
00:23:45.320 --> 00:23:49.880
dopiero w połowie lat 70., a zwrócę uwagę, dotyczyło to państwa,

291
00:23:49.880 --> 00:23:56.460
w którym siły zbrojne i cele sił zbrojnych były priorytetem.

292
00:23:56.800 --> 00:23:59.500
Na pewno było wiele rzeczy zrobić łatwiej.

293
00:24:00.040 --> 00:24:05.880
Ja sam pamiętam wielu moich wybitnych, wspaniałych wychowawców, profesorów.

294
00:24:06.120 --> 00:24:11.760
To byli ludzie, którzy zostali, którym zaproponowano służbę w wojsku

295
00:24:11.760 --> 00:24:15.600
i oni tę propozycję z różnych względów, także materialnych,

296
00:24:15.720 --> 00:24:18.480
bo takie były wtedy warunki, przyjęli.

297
00:24:18.480 --> 00:24:23.080
Dzisiaj biorąc pod uwagę sytuację finansową na rynku ochrony zdrowia,

298
00:24:23.220 --> 00:24:29.500
gdzie w wielu wypadkach wynagrodzenie lekarzy, nawet specjalistów,

299
00:24:30.000 --> 00:24:35.880
lekarzy wojskowych jest raptem o kilka procent, ale to jednak ma miejsce,

300
00:24:36.000 --> 00:24:39.980
jest mniejsze od minimalnego wynagrodzenia określonego ustawą

301
00:24:39.980 --> 00:24:42.280
o minimalnych wynagrodzeniach w ochronie zdrowia.

302
00:24:42.680 --> 00:24:46.060
A zatem ta proporcja, jak ja zaczynałem studia, lekarz wojskowy

303
00:24:46.060 --> 00:24:48.680
zarabiał dokładnie trzy razy więcej niż lekarz cywilny.

304
00:24:49.800 --> 00:24:54.160
Nie chcę powiedzieć, że ona uległa odwróceniu, ale można powiedzieć,

305
00:24:54.740 --> 00:24:58.040
że radykalnie się zmieniła i ten czynnik musimy brać pod uwagę,

306
00:24:58.160 --> 00:25:03.160
bo nie ma Armii Natowskiej, co do której można powiedzieć,

307
00:25:03.320 --> 00:25:09.980
że lekarze wojskowi motywowani są do służby poprzez wysokie wynagrodzenia.

308
00:25:10.160 --> 00:25:15.340
To muszą być zupełnie inne czynniki, które tych ludzi do wojska przyciągną

309
00:25:15.340 --> 00:25:19.840
i jednym z nich jest właśnie to, z kim studiujesz, gdzie studiujesz

310
00:25:19.840 --> 00:25:23.340
i jakie stwarzamy Ci warunki rozwoju, perspektywy prestiżu.

311
00:25:23.520 --> 00:25:27.000
Mamy wojsko, mamy lekarzy, mamy leki, to jeszcze społeczeństwo,

312
00:25:27.060 --> 00:25:29.960
takie mam pytanie. Ja jestem lekko przerażony, jak widzę zwykły wypadek

313
00:25:29.960 --> 00:25:32.960
albo nazwijmy, że zwykły, taki niezbyt drastyczny,

314
00:25:33.000 --> 00:25:35.980
albo ktoś tracił przytomność, już pomijam znieczulicę,

315
00:25:36.340 --> 00:25:39.040
część ludzi w ogóle przechodzi, a część kompletnie nie wie, co z tym zrobić.

316
00:25:39.140 --> 00:25:43.020
Tak sobie wyobrażam sytuację, nie wiem, jak zabłąkana rakieta spadnie tutaj

317
00:25:43.020 --> 00:25:46.300
i trzeba będzie udzielić pomocy. My tak naprawdę pojęcia o tym nie mamy

318
00:25:46.300 --> 00:25:49.280
jako społeczeństwie. Czy nie powinny być jakieś takie, są fundusze unijne,

319
00:25:49.420 --> 00:25:51.760
program kształcenia ludzi w zakresie pierwszej pomocy,

320
00:25:51.880 --> 00:25:54.740
czy bitboardy, żeby były wszędzie, reklamy, no nie wiem.

321
00:25:55.400 --> 00:25:58.420
Zgodzi się Pan generał ze mną, że bardzo kiepsko jest pod tym względem.

322
00:26:00.140 --> 00:26:04.640
Tak, ale wiem, że są podejmowane działania w tym zakresie,

323
00:26:04.720 --> 00:26:10.940
m.in. Instytut, którym mam zaszczyt kierować, przygotował taki projekt,

324
00:26:10.940 --> 00:26:15.300
którego zadaniem jest stworzenie Krajowego Centrum Budowania Kompetencji

325
00:26:15.300 --> 00:26:20.160
w Zakresie Medycyny Taktycznej wśród personelu medycznego

326
00:26:20.160 --> 00:26:23.740
i założenie jest takie, że oczywiście będzie to Krajowe Centrum,

327
00:26:23.880 --> 00:26:28.460
ale ono będzie miało, czy będzie współpracowało z ośrodkami regionalnymi,

328
00:26:29.840 --> 00:26:34.980
usadowionymi m.in. czy to będą szpitale cywilne, czy też szpitale wojskowe.

329
00:26:35.680 --> 00:26:39.580
Na pewno będziemy tutaj kierować się kompetencjami tych ośrodków.

330
00:26:39.580 --> 00:26:46.280
Pod kątem tego, aby one możliwie najbliżej, bo to jest rozproszony wtedy model,

331
00:26:47.020 --> 00:26:52.800
miały możliwość warunki kształcenia możliwie największej liczby pracowników medycznych.

332
00:26:52.880 --> 00:26:54.680
To jest lekcja, którą my musimy odrobić.

333
00:26:55.080 --> 00:26:58.660
Lekcja będąca, nie ukrywajmy, olbrzymim zaniedbaniem przeszłości.

334
00:26:59.320 --> 00:27:02.780
I to nie ostatniego roku, ostatnich pięciu lat, trzydziestu ponad lat.

335
00:27:03.640 --> 00:27:06.420
Dlatego, że ja ciągle na to zwracam uwagę.

336
00:27:07.240 --> 00:27:10.460
Zajmujemy miejsce, można powiedzieć, wyjątkowe w Europie,

337
00:27:10.520 --> 00:27:15.380
bo to jest nizina wschodnioeuropejska, a zatem jedyny przesmyk między Europą a Azją,

338
00:27:15.540 --> 00:27:18.840
co już samo pokazuje, że wiatr historii zawsze będzie tu hułał.

339
00:27:19.320 --> 00:27:24.540
A jesteśmy krajem, który w odróżnieniu od, z kolei podam przykłady krajów,

340
00:27:24.660 --> 00:27:29.140
które raczej, jeżeli byśmy rangowali, tworzyli listę państw,

341
00:27:29.220 --> 00:27:34.680
które potencjalnie mogą spotkać się z agresją na im terytorium,

342
00:27:34.680 --> 00:27:38.060
czy podam przykład Norwegii czy Szwajcarii,

343
00:27:38.520 --> 00:27:43.120
te dwa kraje na etapie kształcenia przeddyplomowego lekarza

344
00:27:43.120 --> 00:27:47.420
mają w swoich programach obligatoryjne zajęcia w zakresie medycyny polowarki.

345
00:27:47.840 --> 00:27:51.100
My w Polsce nie mamy, nie wykształciliśmy tego do dnia dzisiejszego.

346
00:27:51.460 --> 00:27:57.980
Z wyjątkiem kilku specjalizacji lekarskich, a zatem mówimy wyłącznie o kształceniu specjalizacyjnym,

347
00:27:58.640 --> 00:28:02.180
tego typu model kształcenia w Polsce nie jest upowszechniony

348
00:28:02.180 --> 00:28:04.680
i tę lekcję musimy błyskawicznie nadrobić.

349
00:28:05.520 --> 00:28:09.340
Przykład Ukrainy, tutaj ja apeluję do wielu medyków,

350
00:28:09.760 --> 00:28:17.600
bo wydawać, może wielu osobom się wydaje, że no cóż, no jedynie kwestia rodzaju obrażeń

351
00:28:17.600 --> 00:28:20.960
i to jest tylko taka różnica, tak?

352
00:28:21.200 --> 00:28:25.420
Może mam doświadczenia z pracy w pogotowiu, zatem w warunkach wojny

353
00:28:25.420 --> 00:28:27.160
też powinienem sobie dać radę.

354
00:28:27.160 --> 00:28:32.530
Nic bardziej mylnego, to jest troszeczkę jednak mimo wszystko inna taktyka postępowania,

355
00:28:33.160 --> 00:28:38.680
bardzo często innego rodzaju materiały medyczne, że wspomnę,

356
00:28:38.800 --> 00:28:41.200
specyficzne, specjalistyczne opatrunki.

357
00:28:42.240 --> 00:28:48.420
Tę lekcję trzeba odrobić, tego tematu trzeba dotknąć dokładnie,

358
00:28:48.500 --> 00:28:51.720
tym bardziej, że my organizujemy między innymi Wojskowe Instytucie Medyczne.

359
00:28:51.800 --> 00:28:55.880
Zapraszam wszystkich chętnych różnego rodzaju szkolenia,

360
00:28:55.880 --> 00:29:00.440
które też są specjalnie organizowane w sposób taki, aby utrudnić to,

361
00:29:00.700 --> 00:29:07.900
aby presja stresu poprzez warunki, zaciemnienie, hałas była tym czynnikiem,

362
00:29:08.000 --> 00:29:13.780
który też sprawdza, czy właściwie nabyłeś tych umiejętności,

363
00:29:14.020 --> 00:29:18.400
a właściwie to znaczy one muszą się stać, muszą wejść w Twoją pamięć mięśniową.

364
00:29:18.640 --> 00:29:21.320
Wtedy dopiero jesteś dobrze przygotowany.

365
00:29:21.400 --> 00:29:23.020
To mamy tę część rozmowy Panie Generale.

366
00:29:23.020 --> 00:29:28.040
Teraz Panie Dyrektorze, czym się Państwowym Instytutem Badawczym, Wojskowym Instytutem Medycznym zajmuje?

367
00:29:28.100 --> 00:29:30.760
Co Wy tam badacie, co robicie, poza tym, że ludzi leczycie?

368
00:29:32.060 --> 00:29:36.240
Prowadzimy szeroko rozumianą działalność naukowo-badawczą,

369
00:29:36.680 --> 00:29:39.320
cywilną też, wojskową, medyczną, wszelaką.

370
00:29:40.180 --> 00:29:46.300
Sponsorami naszych projektów badawczych oczywiście, jeżeli bym rozpatrywał to w wolumenie środków finansowych,

371
00:29:46.640 --> 00:29:50.420
na pewno numerem jeden jest Narodowe Centrum Badań i Rozwoju,

372
00:29:50.420 --> 00:29:53.080
ale także w ostatnich latach Agencja Badań Medycznych.

373
00:29:53.700 --> 00:29:58.710
Oczywiście realizujemy również projekty badawcze dla Ministerstwa.