WIM

Co to jest nadciśnienie tętnicze?

Definicja: Nadciśnienie tętnicze to stan, w którym ciśnienie krwi w tętnicach jest podwyższone (≥140/90 mmHg). To jedna z najczęstszych chorób przewlekłych w Polsce i na świecie.

Jak działa ciśnienie krwi?

• Ciśnienie skurczowe (górne) – siła podczas skurczu serca.
• Ciśnienie rozkurczowe (dolne) – siła podczas rozkurczu serca.

Porównanie: tętnice działają jak wąż ogrodowy – przy zbyt wysokim ciśnieniu krew napiera mocniej na ścianki, co je uszkadza.

Pobierz w formie do druku

Nadciśnienie tetnicze – Poradnik (dokument otwiera się w nowym okne przeglądarki) [ PDF, 770.38 KB ]

Dlaczego nadciśnienie jest groźne?

Powikłania:

• Mózg: udar, otępienie naczyniopochodne, TIA.
• Nerki: przewlekła choroba nerek, niewydolność, mikroalbuminuria.
• Oczy: retinopatia, uszkodzenie nerwu wzrokowego.
• Serce: choroba niedokrwienna, zawał, niewydolność, migotanie przedsionków.
• Tętnice: miażdżyca, tętniaki, choroba tętnic obwodowych.

PARADOKS NADCIŚNIENIA: „Cichy zabójca” – często nie boli, nie daje objawów, ale systematycznie niszczy organizm. Dlatego regularne pomiary są kluczowe.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Rodzaje nadciśnienia:

• Pierwotne (90–95%) – bez jednej przyczyny, rozwija się latami.
• Wtórne (5–10%) – spowodowane inną chorobą (np. nerek, tarczycy, nadnerczy).

Czynniki ryzyka, na które masz wpływ:

• Nadwaga i otyłość
• Brak aktywności fizycznej
• Dieta bogata w sól
• Alkohol, papierosy
• Stres, brak snu

Czynniki ryzyka, na które nie masz wpływu:

• Wiek
• Płeć
• Geny
• Rasa

Objawy nadciśnienia

Wczesne objawy:

• Często brak objawów
• Lekkie bóle głowy, zawroty, zmęczenie

Zaawansowane objawy:

• Uporczywe bóle głowy, szum w uszach
• Problemy ze wzrokiem, krwotoki z nosa
• Duszność, kołatanie serca, obrzęki

Nagły wzrost ciśnienia (przełom nadciśnieniowy): Silny ból głowy, zaburzenia widzenia, duszność, drgawki, zaburzenia świadomości. W takiej sytuacji dzwoń na telefon alarmowy 112.

Diagnostyka – jak rozpoznać nadciśnienie?

Pomiar ciśnienia – jak to zrobić poprawnie?

1. Odpocznij 5 minut.
2. Nie pij kawy ani nie pal 30 minut przed.
3. Ramię na wysokości serca, mankiet 2–3 cm nad łokciem.
4. Zmierz 2–3 razy w odstępie 1–2 minut.

Metody diagnostyczne:

• Pomiar w gabinecie (min. 2 wizyty).
• Samokontrola domowa (2 pomiary rano i wieczorem przez 7 dni).
• ABPM – całodobowy pomiar.
• Badania dodatkowe: EKG, echo serca, USG nerek, dna oka.

Dzienniczek samokontroli ciśnienia

Zasady:

• Mierz 2 razy dziennie – rano i wieczorem.
• Zapisuj wyniki i objawy.
• Zabieraj dzienniczek na wizyty kontrolne.

Leczenie nadciśnienia – trzy filary

1. Zmiana stylu życia

• Redukcja masy ciała
• Aktywność fizyczna (150 min/tydzień)
• Dieta DASH
• Ograniczenie soli (max 5 g dziennie)
• Alkohol – umiarkowanie
• Rzucenie palenia
• Redukcja stresu, sen 7–8 h

2. Leczenie farmakologiczne

Główne grupy leków: ACE-I, sartany, beta-blokery, blokery kanału wapniowego, diuretyki.

Zasady:

• Przyjmuj regularnie, nawet gdy czujesz się dobrze.
• Nie przerywaj bez konsultacji.
• Zgłaszaj skutki uboczne.

3. Samokontrola

• Regularne pomiary
• Dzienniczek
• Wizyty kontrolne
• Badania okresowe

Dieta w nadciśnieniu

Dieta DASH – co jeść:

• Warzywa i owoce (4–5 porcji dziennie)
• Produkty pełnoziarniste
• Chude mięso, ryby, drób
• Orzechy, nasiona
• Nabiał odtłuszczony

Czego unikać: Sól, fast foody, przetworzone produkty, słone przekąski, konserwy.

Proste zamiany:

Aktywność fizyczna

Korzyści: Obniża ciśnienie, wzmacnia serce, redukuje stres, poprawia sen.

Zalecenia:

• Ćwiczenia aerobowe: spacer, rower, pływanie, taniec – 150 min/tydzień.
• Ćwiczenia siłowe: 2–3 razy/tydzień.
• Rozciąganie codziennie.
• Unikaj sportów ekstremalnych i dużych ciężarów.

Samokontrola – plan działania

Codziennie: Pomiar ciśnienia, przyjęcie leków, kontrola diety, aktywność fizyczna, relaks.

Tygodniowo: Analiza wyników, plan posiłków i aktywności.

Miesięcznie: Wizyta kontrolna, ocena postępów, nowe cele.

Nagłe wzrosty ciśnienia – co robić?

Przełom nadciśnieniowy: Ciśnienie >180/120 mmHg + objawy uszkodzenia narządów.

Pierwsza pomoc:

1. Usiądź lub połóż się.
2. Odpocznij, zrelaksuj się.
3. Weź zalecone leki.
4. Zmierz ciśnienie po 15–30 minutach.

Dzwoń po pogotowie (112), jeśli:

• Ciśnienie >180/120 mmHg i objawy (ból głowy, duszność, ból w klatce).
• Ciśnienie nie spada mimo leków.
• Objawy neurologiczne.

Fakty i mity o nadciśnieniu

Fakty

• Nadciśnienie dotyczy co trzeciego Polaka.
• W 90% przypadków przyczyna jest nieznana (nadciśnienie pierwotne).
• Regularne leczenie zmniejsza ryzyko zawału o 20–25%.
• Redukcja soli obniża ciśnienie o 2–8 mmHg.
• 30 minut marszu dziennie obniża ciśnienie o 4–9 mmHg.

Mity

• „Jak nie boli, to nie ma problemu” – fałsz. Nadciśnienie często nie daje objawów.
• „Jak się uspokoję, to ciśnienie spadnie” – fałsz. Stres tylko czasowo podnosi ciśnienie.
• „Jak zażyję leki, to mogę jeść co chcę” – fałsz. Styl życia jest kluczowy.
• „Jak ciśnienie spadnie, to mogę odstawić leki” – fałsz. Nadciśnienie to choroba przewlekła.
• „Tylko starsi mają nadciśnienie” – fałsz. Dotyczy również młodych osób.

Moja osobista karta pacjenta z nadciśnieniem

Moje dane

• Imię i nazwisko
• Data rozpoznania
• Lekarz prowadzący
• Telefon

Moje wyniki

• Cel terapeutyczny: … mmHg
• Aktualne średnie ciśnienia: … mmHg
• Leki: …

Moje czynniki ryzyka

• Nadwaga / otyłość
• Palenie papierosów
• Stres
• Brak ruchu
• Zła dieta
• Inne: …

Moje cele na najbliższe 3 miesiące

(Do uzupełnienia przez pacjenta)

Moje pytania do lekarza

(Do uzupełnienia przez pacjenta)